CORDYCEPIN VÀ ĐỘT QUỴ NÃO – VÌ SAO NÃO BỘ ĐẶC BIỆT NHẠY CẢM VỚI THIẾU OXY?

CORDYCEPIN VÀ ĐỘT QUỴ NÃO – VÌ SAO NÃO BỘ ĐẶC BIỆT NHẠY CẢM VỚI THIẾU OXY?
Lưu ý quan trọng
Cordycepin là hoạt chất sinh học đặc trưng được tìm thấy trong Đông Trùng Hạ Thảo Cordyceps militaris. Bài viết được tổng hợp từ các nghiên cứu khoa học quốc tế công bố trên PubMed, NCBI, World Stroke Organization (WSO), American Stroke Association (ASA) và các tạp chí thần kinh học quốc tế. Nội dung chỉ mang tính chất tham khảo khoa học và không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Mở đầu
Trong tất cả các cơ quan của cơ thể con người, não bộ được xem là cơ quan nhạy cảm nhất đối với tình trạng thiếu oxy. Một người có thể nhịn ăn nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần trong những điều kiện đặc biệt, nhưng não bộ lại chỉ có thể chịu đựng được vài phút khi nguồn máu nuôi dưỡng bị gián đoạn. Đây chính là lý do khiến đột quỵ não trở thành một trong những bệnh lý nguy hiểm nhất của y học hiện đại.
Theo các thống kê của Tổ chức Đột quỵ Thế giới, cứ mỗi phút trôi qua trong một cơn đột quỵ thiếu máu não, hàng triệu tế bào thần kinh có thể bị tổn thương hoặc chết đi vĩnh viễn. Chính vì vậy, trong thần kinh học có một câu nói nổi tiếng: “Time is Brain” – thời gian chính là não bộ. Càng được cấp cứu sớm, khả năng bảo tồn mô não và phục hồi chức năng càng cao. (Trích dẫn từ trang web World Stroke Organization và American Stroke Association.)
Não bộ – cơ quan tiêu thụ năng lượng khổng lồ
Não người trưởng thành chỉ nặng khoảng 1,3 đến 1,5 kg, tương đương khoảng 2% trọng lượng cơ thể. Tuy nhiên, cơ quan nhỏ bé này lại tiêu thụ khoảng 20% lượng oxy và khoảng 25% lượng glucose của toàn bộ cơ thể.
Mọi hoạt động từ suy nghĩ, học tập, ghi nhớ, vận động, cảm xúc, ngôn ngữ, thị giác, thính giác cho đến điều hòa nhịp tim và hô hấp đều phụ thuộc vào hoạt động của não bộ. Để duy trì khối lượng công việc khổng lồ này, não cần được cung cấp năng lượng liên tục từng giây từng phút. (Trích dẫn từ trang web PubMed.)
Tế bào thần kinh và nhu cầu năng lượng đặc biệt
Đơn vị chức năng cơ bản của não bộ là tế bào thần kinh hay còn gọi là neuron.
Não người chứa hàng chục tỷ neuron được kết nối với nhau thông qua một mạng lưới cực kỳ phức tạp. Mỗi neuron liên tục tiếp nhận, xử lý và truyền tín hiệu điện hóa học đến các neuron khác.

Quá trình này tiêu tốn một lượng năng lượng rất lớn. Không giống như tế bào mỡ hay tế bào gan có khả năng dự trữ năng lượng, neuron gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn năng lượng được cung cấp liên tục từ máu. (Trích dẫn từ trang web NCBI.)
ATP – đồng tiền năng lượng của não bộ
Nguồn năng lượng trực tiếp giúp neuron hoạt động là ATP (Adenosine Triphosphate).
ATP được ví như đồng tiền năng lượng của tế bào. Mọi hoạt động sống của neuron từ duy trì điện thế màng, dẫn truyền tín hiệu thần kinh, tổng hợp protein đến sửa chữa tổn thương tế bào đều cần ATP.
Nếu lượng ATP suy giảm nghiêm trọng, neuron sẽ nhanh chóng mất khả năng hoạt động bình thường. (Trích dẫn từ trang web PubMed.)
Ty thể – nhà máy sản xuất năng lượng
ATP được sản xuất chủ yếu trong ty thể.
Ty thể sử dụng oxy và glucose để tạo ra năng lượng thông qua quá trình hô hấp tế bào. Đây là lý do não bộ phụ thuộc rất lớn vào nguồn cung cấp oxy từ hệ tuần hoàn.
Mỗi khi dòng máu lên não bị gián đoạn, lượng oxy đến ty thể giảm mạnh. Hậu quả là quá trình sản xuất ATP nhanh chóng suy giảm, kéo theo hàng loạt rối loạn bên trong tế bào thần kinh. (Trích dẫn từ trang web NCBI và PubMed.)
Não bộ gần như không có khả năng dự trữ oxy
Một trong những điểm khác biệt quan trọng nhất giữa não bộ và nhiều cơ quan khác là khả năng dự trữ oxy cực kỳ hạn chế.
Gan có thể dự trữ glycogen.
Mô mỡ có thể dự trữ năng lượng.
Cơ xương có thể sử dụng nhiều nguồn nhiên liệu khác nhau.
Nhưng neuron gần như không có khả năng dự trữ oxy hoặc ATP với số lượng đáng kể.
Điều này khiến não bộ trở nên cực kỳ dễ tổn thương khi nguồn máu bị gián đoạn. (Trích dẫn từ trang web PubMed.)
Điều gì xảy ra trong những phút đầu tiên của đột quỵ?
Ngay sau khi động mạch não bị tắc nghẽn, lượng oxy cung cấp cho vùng não tổn thương bắt đầu giảm xuống.
Trong vòng vài giây, sản xuất ATP bắt đầu suy giảm.
Sau vài phút, các bơm ion phụ thuộc ATP trên màng tế bào thần kinh bắt đầu mất chức năng.
Sự mất cân bằng ion xảy ra nhanh chóng làm neuron phù nề và rối loạn hoạt động điện học. (Trích dẫn từ trang web NCBI.)
Quá tải canxi – một cơ chế phá hủy tế bào
Khi ATP cạn kiệt, nồng độ ion canxi bên trong neuron tăng cao bất thường.
Canxi là yếu tố cần thiết cho hoạt động bình thường của tế bào, nhưng khi tăng quá mức lại trở thành yếu tố độc hại.

Quá tải canxi kích hoạt nhiều enzyme có khả năng phá hủy protein, màng tế bào và DNA của neuron. Đây là một trong những cơ chế quan trọng gây chết tế bào trong đột quỵ. (Trích dẫn từ trang web PubMed.)
Stress oxy hóa và tổn thương não
Song song với quá trình thiếu oxy, các gốc oxy hóa hoạt tính (ROS) cũng được tạo ra với số lượng lớn.
ROS có khả năng tấn công màng tế bào, protein, DNA và ty thể.
Hiện tượng này được gọi là stress oxy hóa và được xem là một trong những cơ chế trung tâm của tổn thương não sau đột quỵ. (Trích dẫn từ trang web Frontiers in Neurology.)
Phản ứng viêm trong đột quỵ
Sau khi mô não bị tổn thương, hệ miễn dịch của não được kích hoạt.
Nhiều chất trung gian viêm như TNF-α, IL-1β và IL-6 được giải phóng.
Ban đầu đây là cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể, tuy nhiên phản ứng viêm kéo dài có thể làm vùng tổn thương lan rộng hơn. (Trích dẫn từ trang web NCBI.)
Vùng tranh tối tranh sáng – cơ hội cuối cùng của não bộ
Trong đột quỵ thiếu máu não, không phải toàn bộ vùng não bị thiếu máu đều chết ngay lập tức.
Bao quanh vùng tổn thương trung tâm là khu vực được gọi là Penumbra hay vùng tranh tối tranh sáng.
Các neuron trong khu vực này vẫn còn sống nhưng đang trong tình trạng nguy kịch. Nếu dòng máu được khôi phục kịp thời, các tế bào này có thể được cứu sống.
Đây là lý do thời gian vàng điều trị đột quỵ có ý nghĩa sống còn. (Trích dẫn từ trang web American Stroke Association.)
Vì sao Cordycepin được nghiên cứu trong lĩnh vực thần kinh học?
Cordycepin là hoạt chất sinh học đặc trưng của Đông Trùng Hạ Thảo Cordyceps militaris.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy hoạt chất này đang được khảo sát liên quan đến nhiều cơ chế sinh học như AMPK, chuyển hóa năng lượng tế bào, chức năng ty thể, stress oxy hóa, NF-κB, Cytokine viêm và quá trình chết tế bào theo chương trình.
Đây đều là những hệ thống có liên quan đến tổn thương não và sinh học thần kinh trong đột quỵ. (Trích dẫn từ trang web MDPI, PubMed và NCBI.)
Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu hiện nay vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu trên tế bào và động vật thực nghiệm. Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định vai trò của Cordycepin trong điều trị hoặc phòng ngừa đột quỵ ở người.
Kết luận

Não bộ là cơ quan có nhu cầu năng lượng cực kỳ cao nhưng khả năng dự trữ oxy và ATP lại rất hạn chế. Chính đặc điểm sinh học này khiến tế bào thần kinh đặc biệt nhạy cảm với tình trạng thiếu máu và thiếu oxy. Khi đột quỵ xảy ra, hàng loạt cơ chế như cạn kiệt ATP, quá tải canxi, stress oxy hóa và phản ứng viêm được kích hoạt, dẫn đến tổn thương và chết tế bào thần kinh.
Cordycepin từ Cordyceps militaris hiện đang được nghiên cứu liên quan đến nhiều cơ chế sinh học của não bộ trong các mô hình tiền lâm sàng. Tuy nhiên cần thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn để xác định chính xác vai trò của hoạt chất này trong tương lai.
Tài liệu tham khảo
Trích dẫn từ National Center for Biotechnology Information (NCBI): https://www.ncbi.nlm.nih.gov⁠
Trích dẫn từ PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov⁠
Trích dẫn từ World Stroke Organization (WSO): https://www.world-stroke.org
Trích dẫn từ American Stroke Association (ASA): https://www.stroke.org⁠
Trích dẫn từ Frontiers in Neurology: https://www.frontiersin.org
Trích dẫn từ các nghiên cứu quốc tế về Neuron, Brain Energy Metabolism, Ischemic Stroke và Neurobiology.
Miễn trừ y khoa
Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin khoa học và phổ biến kiến thức sức khỏe. Nội dung không phải là lời khuyên y tế, không có giá trị thay thế cho việc chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ và cơ sở y tế chuyên khoa. Các thông tin liên quan đến Cordycepin và Đông Trùng Hạ Thảo được trình bày dựa trên các nghiên cứu khoa học đã công bố, trong đó nhiều nghiên cứu vẫn đang ở giai đoạn tiền lâm sàng. Đông Trùng Hạ Thảo KIMSOHA không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Người bệnh đột quỵ hoặc các bệnh lý thần kinh cần tuân thủ đầy đủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa.