CORDYCEPIN VÀ TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO – HIỂU ĐÚNG VỀ KẺ GIẾT NGƯỜI THẦM LẶNG

CORDYCEPIN VÀ TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO – HIỂU ĐÚNG VỀ KẺ GIẾT NGƯỜI THẦM LẶNG

Lưu ý quan trọng

Cordycepin là hoạt chất sinh học đặc trưng được tìm thấy trong Đông Trùng Hạ Thảo Cordyceps militaris. Bài viết được tổng hợp từ các nghiên cứu khoa học quốc tế công bố trên PubMed, NCBI, World Stroke Organization (WSO), American Stroke Association (ASA) và các tạp chí thần kinh học quốc tế. Nội dung chỉ mang tính chất tham khảo khoa học, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.

Mở đầu

Tai biến mạch máu não hay còn gọi là đột quỵ não là một trong những bệnh lý nguy hiểm nhất của y học hiện đại. Nếu như ung thư thường diễn biến âm thầm trong nhiều năm thì đột quỵ có thể xảy ra chỉ trong vài phút, cướp đi tính mạng hoặc để lại những di chứng nặng nề cho người bệnh. Theo thống kê của Tổ chức Đột quỵ Thế giới, đột quỵ hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng đầu và là nguyên nhân hàng đầu gây tàn phế lâu dài ở người trưởng thành trên toàn cầu. Mỗi năm có hàng chục triệu người bị đột quỵ và hàng triệu người khác phải sống chung với các hậu quả kéo dài suốt đời. (Trích dẫn từ trang web World Stroke Organization.)

Điều đáng sợ nhất của tai biến mạch máu não không chỉ nằm ở tỷ lệ tử vong cao mà còn ở tốc độ phá hủy mô não cực kỳ nhanh chóng. Trong thần kinh học hiện đại có một câu nói nổi tiếng: “Time is Brain” – thời gian chính là não bộ. Mỗi phút trôi qua khi não bị thiếu máu, hàng triệu tế bào thần kinh có thể bị tổn thương hoặc chết đi vĩnh viễn. (Trích dẫn từ trang web American Stroke Association.)

Tai biến mạch máu não là gì?

Tai biến mạch máu não là tình trạng tổn thương não cấp tính xảy ra khi nguồn máu cung cấp cho não bị gián đoạn hoặc khi mạch máu não bị vỡ. Não bộ là cơ quan đặc biệt phụ thuộc hoàn toàn vào hệ tuần hoàn để được cung cấp oxy và dưỡng chất. Không giống cơ hay gan có thể chịu đựng được tình trạng thiếu oxy trong một khoảng thời gian nhất định, tế bào thần kinh rất nhạy cảm với sự thiếu hụt oxy.

Khi dòng máu lên não bị ngừng trệ, các tế bào thần kinh bắt đầu rơi vào tình trạng thiếu năng lượng. Quá trình sản xuất ATP trong tế bào suy giảm nhanh chóng, các cơ chế bảo vệ bị phá vỡ và tổn thương tế bào bắt đầu xuất hiện. Nếu tình trạng này kéo dài, các tế bào thần kinh sẽ chết đi không thể phục hồi. (Trích dẫn từ trang web NCBI và PubMed.)

Vì sao não bộ đặc biệt quan trọng?

Não bộ chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể nhưng tiêu thụ khoảng 20% lượng oxy và glucose của toàn cơ thể. Điều này cho thấy nhu cầu năng lượng của não vô cùng lớn. Hàng chục tỷ tế bào thần kinh trong não liên tục trao đổi tín hiệu để điều khiển mọi hoạt động sống như vận động, ngôn ngữ, trí nhớ, cảm xúc, nhận thức, hô hấp và nhịp tim.

Khác với nhiều cơ quan khác, não gần như không có khả năng dự trữ oxy. Chỉ cần lưu lượng máu giảm trong vài phút, hoạt động của các tế bào thần kinh đã bắt đầu bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Đây là lý do đột quỵ luôn được xem là một cấp cứu y khoa tối khẩn cấp. (Trích dẫn từ trang web PubMed.)

Hai dạng đột quỵ chính

Đột quỵ được chia thành hai nhóm chính gồm nhồi máu não và xuất huyết não.

Nhồi máu não xảy ra khi động mạch cung cấp máu cho não bị tắc nghẽn bởi cục máu đông hoặc mảng xơ vữa. Đây là dạng đột quỵ phổ biến nhất, chiếm khoảng 80–85% tổng số trường hợp. Khi dòng máu bị chặn lại, vùng não phía sau vị trí tắc nghẽn sẽ không còn được cung cấp oxy và dưỡng chất.

Xuất huyết não xảy ra khi thành mạch máu não bị vỡ, làm máu tràn vào nhu mô não hoặc khoang quanh não. Áp lực từ khối máu tụ có thể chèn ép mô thần kinh và gây tổn thương não nghiêm trọng trong thời gian ngắn. (Trích dẫn từ trang web American Stroke Association và World Stroke Organization.)

Những hậu quả nặng nề của đột quỵ

Hậu quả của đột quỵ phụ thuộc vào vị trí não bị tổn thương và mức độ tổn thương. Người bệnh có thể bị yếu hoặc liệt nửa người, mất khả năng nói, khó nuốt, rối loạn thị giác, suy giảm trí nhớ hoặc thay đổi tính cách.

Nhiều trường hợp mặc dù được cứu sống nhưng phải phụ thuộc hoàn toàn vào người thân trong sinh hoạt hàng ngày. Đây chính là lý do đột quỵ được xem là gánh nặng y tế và kinh tế rất lớn đối với gia đình cũng như xã hội. (Trích dẫn từ trang web World Health Organization.)

Các yếu tố nguy cơ quan trọng

Nhiều nghiên cứu cho thấy tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu của tai biến mạch máu não. Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ vỡ mạch máu não.

Ngoài ra, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, béo phì, ít vận động, căng thẳng kéo dài và tuổi cao đều có thể làm gia tăng nguy cơ đột quỵ. (Trích dẫn từ trang web WHO và American Stroke Association.)

Dấu hiệu nhận biết đột quỵ

Các chuyên gia thần kinh học khuyến cáo cộng đồng nên ghi nhớ quy tắc FAST.

F – Face: Méo mặt hoặc lệch miệng.

A – Arm: Yếu hoặc liệt tay chân.

S – Speech: Nói khó hoặc không nói được.

T – Time: Gọi cấp cứu ngay lập tức.

Việc phát hiện sớm và đưa người bệnh đến cơ sở y tế chuyên khoa trong thời gian vàng có thể làm tăng đáng kể khả năng cứu sống mô não và giảm di chứng. (Trích dẫn từ trang web American Stroke Association.)

Vì sao Cordycepin được nghiên cứu trong lĩnh vực thần kinh học?

Cordycepin là hoạt chất sinh học đặc trưng của Đông Trùng Hạ Thảo Cordyceps militaris. Trong những năm gần đây, hoạt chất này thu hút sự quan tâm của nhiều nhóm nghiên cứu quốc tế.

Các công trình nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy Cordycepin đang được khảo sát liên quan đến nhiều cơ chế sinh học như AMPK, Nitric Oxide, stress oxy hóa, chức năng ty thể, Cytokine viêm, NF-κB và chuyển hóa năng lượng tế bào. Đây đều là những hệ thống có liên quan đến sức khỏe thần kinh và bệnh lý mạch máu não. (Trích dẫn từ trang web MDPI, PubMed và NCBI.)

Tuy nhiên cần nhấn mạnh rằng phần lớn các dữ liệu hiện nay vẫn đến từ nghiên cứu trên tế bào và động vật thực nghiệm. Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định vai trò của Cordycepin trong điều trị hoặc phòng ngừa đột quỵ ở người.

Kết luận

Tai biến mạch máu não là một trong những bệnh lý nguy hiểm nhất của hệ thần kinh trung ương. Chỉ trong vài phút, sự gián đoạn dòng máu lên não có thể làm hàng triệu tế bào thần kinh chết đi và để lại những hậu quả kéo dài suốt đời. Việc hiểu đúng về đột quỵ, nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và kiểm soát các yếu tố nguy cơ là nền tảng quan trọng giúp giảm tỷ lệ tử vong và tàn phế do căn bệnh này.

Cordycepin từ Cordyceps militaris hiện đang được nghiên cứu liên quan đến nhiều cơ chế sinh học của tế bào thần kinh và hệ mạch máu não trong các mô hình tiền lâm sàng. Tuy nhiên cần thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn để xác định chính xác vai trò của hoạt chất này trong tương lai.

Tài liệu tham khảo

Trích dẫn từ trang web National Center for Biotechnology Information (NCBI): https://www.ncbi.nlm.nih.gov

Trích dẫn từ cơ sở dữ liệu PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

Trích dẫn từ World Stroke Organization (WSO): https://www.world-stroke.org

Trích dẫn từ American Stroke Association (ASA): https://www.stroke.org

Trích dẫn từ World Health Organization (WHO): https://www.who.int

Trích dẫn từ các nghiên cứu quốc tế về Stroke, Ischemic Stroke, Hemorrhagic Stroke và Neurovascular Biology.